Truyền thông chính sách số

Một chính sách được nhiều chuyên gia đánh giá là cần thiết, đúng đắn, được thông qua đúng trình tự, thủ tục pháp lý nhưng có thể lại rơi vào trường hợp không đạt được sự đồng thuận rộng rãi khi triển khai, chưa thực sự đáp ứng được nguyện vọng của Nhân dân. Trong đó, nguyên nhân có thể lại do truyền thông chính sách thiếu hiệu quả. Nhất là trong kỷ nguyên số, khi chính sách được ban hành nhưng truyền thông chính sách yếu kém, việc thông tin giải thích về sự cần thiết phải ban hành chính sách đến các đối tượng bị tác động và công chúng chậm trễ, hời hợt, chưa có tính thuyết phục, sẽ có nguy cơ bị dẫn dắt bởi các luồng thông tin xuyên tạc, bóp méo và gây dư luận tiêu cực…

Trên chinhsach.vn, tác giả đã có một số thảo luận từ lâu về vai trò của truyền thông chính sách, vì thế, bài viết này chỉ xem xét tiếp cận một vấn đề: Truyền thông chính sách trong kỷ nguyên số không chỉ là phương tiện để phổ biến chính sách, pháp luật; không chỉ là khâu cuối để thông báo đến người dân, mà phải chủ động song hành ngay từ khâu đầu tiên của chu trình chính sách để trực tiếp tham gia “kiến tạo lòng dân”.

1. Trách nhiệm pháp lý

Hãy bắt đầu từ quy định của pháp luật, liên quan đến trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền trong xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật, theo khoản 4 Điều 68 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 quy định: cơ quan lập đề xuất chính sách, cơ quan chủ trì soạn thảo phải chịu trách nhiệm về truyền thông chính sách và dự thảo văn bản quy phạm pháp luật.

• “Cơ quan lập đề xuất chính sách, cơ quan chủ trì soạn thảo chịu trách nhiệm trước cơ quan trình hoặc cơ quan, người có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật về tiến độ, chất lượng lập đề xuất chính sách, soạn thảo; truyền thông chính sách và dự thảo văn bản quy phạm pháp luật; việc tiếp thu, giải trình ý kiến góp ý, tham vấn, phản biện xã hội, thẩm định, thẩm tra”.

Trường hợp soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật theo trình tự, thủ tục rút gọn, thì tại điểm b khoản 4 Điều 51 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 cũng quy định: “Cơ quan chủ trì soạn thảo …có thể lấy ý kiến đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của văn bản, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan và thực hiện truyền thông nội dung dự thảo”.

Như vậy, mặc dù trong việc xây dựng Định hướng lập pháp nhiệm kỳ của Quốc hội ngay từ đầu mỗi khoá Quốc hội, việc xây dựng Chương trình lập pháp hằng năm, cũng như quá trình lấy ý kiến, tham vấn chính sách, thẩm định, thẩm tra… và cả trong kỳ họp Quốc hội đều sẽ có cơ quan báo chí truyền thông tham gia đưa tin bài, bình luận, góp ý, phản biện chính sách; nhưng quy định ràng buộc trách nhiệm pháp lý của cơ quan lập đề xuất chính sách, cơ quan chủ trì soạn thảo về truyền thông chính sách, rõ ràng đã đề cao tầm quan trọng của truyền thông chính sách. Đây là trách nhiệm chủ động lập kế hoạch tham gia truyền thông chính sách ngay từ khâu đầu tiên của việc hoạch định chính sách quốc gia. Không phải sự bị động, trì hoãn, “nhường sân”, “khoán việc” cho cơ quan báo chí, mà là trách nhiệm của cơ quan lập đề xuất chính sách, cơ quan chủ trì soạn thảo, nằm trong quy trình chính sách, quy trình lập pháp chính thức, và là một trong những yếu tố bảo đảm chất lượng chính sách được thông qua.

2. Hệ sinh thái truyền thông chính sách số

Trong phạm vi bài viết này, tác giả không nhằm liệt kê các cơ quan có trách nhiệm tham gia vào quá trình hoạt động truyền thông chính sách. Nhưng trong hệ sinh thái truyền thông chính sách số, các cơ quan báo chí thuộc khối cơ quan Đảng, các cơ quan báo chí ở các bộ ngành và địa phương, Cổng thông tin điện tử Chính phủ, Cổng thông tin điện tử Quốc hội… đương nhiên có vai trò rất quan trọng. Với đặc thù ở nước ta, những định hướng chính sách của Đảng có tính chất quyết định tới thành công của chính sách quốc gia. Vì thế, truyền thông chính sách cần tham gia và có sự phối hợp nhịp nhàng từ khâu nghiên cứu, đề xuất chính sách ngay trong các Ban của Đảng, ví dụ như Ban Chính sách chiến lược Trung ương; đến sự liên thông, kết nối thống nhất, hiệu quả trong hoạt động thể chế hoá của các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ, các bộ ngành, Mặt trận Tổ quốc… trong quy trình chính sách và lập pháp. Sự chủ động lập chiến lược truyền thông chính sách, lên kế hoạch tham gia, phân công, hợp tác đồng bộ, thống nhất của cơ quan lập đề xuất chính sách và cơ quan chủ trì soạn thảo với các tổ chức, cá nhân, cơ quan báo chí truyền thông… trong suốt quá trình này, chắc chắn sẽ làm cho chính sách được xây dựng thành công, dễ đi vào cuộc sống một cách thuyết phục.

Trong hệ sinh thái truyền thông chính sách số, nếu được cộng hưởng sức mạnh của công nghệ để không chỉ hỗ trợ thông tin, đăng tải, mà còn để “thấu hiểu lòng dân” sẽ tăng thêm sức mạnh. Ví dụ như, có thể tham khảo phương thức Social listening (Lắng nghe xã hội): Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong việc sàng lọc dữ liệu thông tin trên không gian mạng để nhận diện sớm các “điểm nghẽn” tâm lý, thống kê, phân tích ý kiến, căn nguyên sự phản biện hay đồng thuận, thấu hiểu của người dân đối với dự thảo/đề xuất chính sách; Số hóa ngôn ngữ chính sách: Ứng dụng trí tuệ nhân tạo để chuyển đổi ngôn ngữ chính sách trong văn bản luật vốn khô khan thành infographic, video ngắn, giải thích mối quan hệ nguyên nhân – kết quả của giải pháp chính sách, hoặc chatbot giải đáp chính sách…

Cùng với đó, yêu cầu đào tạo, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có hiểu biết liên ngành, chuyên nghiệp càng cần thiết. Nhà hoạch định chính sách, luật gia cũng cần hiểu biết về truyền thông chính sách, và phóng viên báo chí… cũng cần có kinh nghiệm, vững kiến thức pháp luật, chính sách công, để giảm thiểu tình trạng phát ngôn không “trúng”, không đúng nội dung đề xuất chính sách, hoặc cố tình thoát ly bối cảnh, cắt xén, lắp ghép ngôn từ để nhằm câu like, câu view theo hướng giật gân, gây sốc… không phù hợp.

3. Sandbox truyền thông chính sách: Cơ chế thử nghiệm nghiên cứu “dư luận xã hội”

Cơ chế Sandbox truyền thông chính sách có thể hiểu là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong truyền thông về giải pháp chính sách trước khi triển khai đại chúng (cần phân biệt với cơ chế thử nghiệm chính sách), với các bước thực hiện như sau:

i. Phân loại đối tượng (Segmentation). Bước sàng lọc: Lựa chọn một nhóm cộng đồng hoặc địa phương chịu tác động trực tiếp nhất bởi giải pháp chính sách để bắt đầu triển khai truyền thông “thăm dò dư luận”.

ii. Thử nghiệm giải pháp. Bước tối ưu: Đưa ra các cách diễn đạt khác nhau cho cùng một nội dung chính sách, nhằm đo lường xem cách tiếp cận nào dễ hiểu và ít bị phản đối nhất.

iii. Giả lập kịch bản (Simulation). Bước dự báo: Có thể ứng dụng các mô hình ngôn ngữ lớn để giả lập các kịch bản phản ứng tiêu cực, những hành động “chống phá”, những hiểu nhầm dẫn tới mâu thuẫn, những xu hướng cản trở hiệu lực thực thi chính sách đến từ các nền tảng mạng xã hội…; Trên cơ sở đó, xây dựng, hoàn thiện bộ quy trình phản ứng nhanh trong truyền thông chính sách số.

iv. Hiệu chỉnh và hoàn thiện. Dựa trên dữ liệu thu được từ cơ chế thử nghiệm truyền thông chính sách để góp phần chỉnh lý, bổ sung, hoàn thiện nội dung chính sách và kịch bản truyền thông chính sách chính thức trên phạm vi cả nước.

Kết luận

Truyền thông chính sách số phải trở thành yếu tố tích cực, chủ động góp phần kết nối hiệu quả giữa “ý Đảng” và “lòng dân”. Khi mà cơ quan (1) lập kế hoạch, chiến lược truyền thông chính sách có hiệu quả, trách nhiệm, (2) được cộng hưởng sức mạnh của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, và (3) ứng dụng cơ chế Sandbox truyền thông chính sách giúp quản trị rủi ro, lựa chọn giải pháp phù hợp sẽ góp phần tạo nên một thể chế chính sách kiến tạo, minh bạch, vì dân và bền vững.

Nguyễn Anh Phương