Hướng dẫn thực hành phân tích chính sách:
Con đường 8 bước để giải quyết vấn đề hiệu quả hơn
“A Practical Guide for Policy Analysis:
The Eightfold Path to More Effective Problem Solving”
1. Về các tác giả cuốn sách Hướng dẫn thực hành phân tích chính sách
Eugene Bardach: Nhà khoa học chính trị giảng dạy về phân tích chính sách ở bậc cao học tại Trường Chính sách công Goldman, Đại học California, Berkeley, từ năm 1973. Trọng tâm nghiên cứu của ông là thực thi chính sách và quản lý công, và gần đây nhất là các vấn đề nhằm thúc đẩy sự hợp tác liên cơ quan tốt hơn trong việc cung cấp dịch vụ công. Bardach từng điều hành và giảng dạy trong các chương trình đào tạo nội trú dành cho các nhà quản lý công cấp cao, và làm việc cho Văn phòng Phân tích chính sách thuộc Bộ Nội vụ Hoa Kỳ. Ông vinh dự nhận Giải thưởng Donald T. Campbell năm 1998 của Tổ chức Nghiên cứu chính sách vì những đóng góp sáng tạo cho phương pháp luận phân tích chính sách, và là viện sĩ của Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Hoa Kỳ.
Eric M. Patashnik: Giáo sư Chính sách công, giáo sư khoa học chính trị, và là Trưởng khoa Khoa học chính trị tại Đại học Brown; nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Brookings và là thành viên của Học viện Hành chính công quốc gia… Nghiên cứu của Patashnik tập trung vào nền chính trị trong quá trình hoạch định chính sách quốc gia của Hoa Kỳ, đặc biệt là chính sách y tế, nhà nước phúc lợi, và quá trình cải cách. Patashnik từng hai lần giành được giải thưởng sách Louis Brownlow của Học viện Hành chính công quốc gia; và được trao giải thưởng Don K. Price của Hiệp hội Khoa học chính trị Hoa Kỳ.
2. Những nội dung quan trọng nhất
Cuốn sách: “Hướng dẫn thực hành Phân tích chính sách: Con đường 8 bước để giải quyết vấn đề hiệu quả hơn (“A practical guide for Policy Analysis: The Eightfold path to more effective problem solving”) được viết đầu tiên bởi Eugene Bardach, và (sau này) Eric M. Patashnik là đồng tác giả.
(Khi tôi còn học Chính sách công ở ANU vào năm 2013, giáo sư đã phát cho học viên vài trang “photocopy” cuốn sách “phải đọc” này, thì tác giả sách vẫn chỉ là Eugene Bardach – cho lần xuất bản thứ tư).
Có thể nói không “ngoa”, Con đường 8 bước phân tích chính sách chính là cuốn sách “gối đầu giường” của những ai đã, đang và sẽ học tập, làm việc trong lĩnh vực chính sách công. Và đương nhiên, sẽ rất có ích cho các bạn sinh viên Việt Nam tham khảo, học hỏi.
Cuốn sách kinh điển
Bardach thấu hiểu sinh viên chính sách công muốn tìm kiếm một quy trình thực hành chuẩn mực để ứng dụng cho công việc, nhằm giải quyết hiệu quả hơn các vấn đề chính sách phức tạp. Các tác giả cuốn sách chỉ ra rằng, phân tích chính sách là một môn nghệ thuật (craft) hơn là một môn khoa học kỹ thuật chính xác. Thay vì bị ngợp vì dữ liệu, Bardach khuyên rằng dữ liệu chỉ trở thành bằng chứng khi nó giúp bạn đưa ra kết luận về một vấn đề cụ thể. Sách cung cấp một khung tư duy phản biện và khả năng cân nhắc lợi hại sắc bén; Văn phong gần gũi, súc tích thay vì những ngôn ngữ chuyên ngành khô khan, với lời khuyên thực tế về sự chấp nhận ranh giới chính trị: Một giải pháp tối ưu về mặt kinh tế học nhưng bị cử tri phản đối kịch liệt thì vẫn là một chính sách tồi. Cần phân tích tính khả thi chính trị song song với tính hiệu quả.
“Con đường 8 bước” (The Eightfold path) phân tích chính sách
(1) Xác định vấn đề (Define the Problem)
Đây là bước quan trọng nhất. Xác định sai vấn đề, mọi nỗ lực phía sau đều vô nghĩa. Bardach khuyên không nên nhầm lẫn giữa triệu chứng và nguyên nhân cốt lõi. Đây là nơi nhiều nhà phân tích chính sách thất bại nhất. Bardach cảnh báo một lỗi kinh điển: “Đưa giải pháp ngụy trang vào định nghĩa vấn đề”.
Sai: “Vấn đề là chúng ta chưa xây đủ nhà ở xã hội” (Tự mặc định giải pháp là xây nhà).
Đúng: “Vấn đề là 30% hộ gia đình thu nhập thấp đang phải chi hơn 50% thu nhập cho tiền thuê nhà” (Vấn đề thực tế, mở ra nhiều giải pháp: trợ cấp tiền thuê, kiểm soát giá trần, hoặc xây thêm nhà).
(2) Thu thập bằng chứng (Assemble Some Evidence)
Dữ liệu tốn rất nhiều thời gian để thu thập. Hãy tiết kiệm thời gian. Chỉ thu thập những dữ liệu có thể chuyển hóa thành “thông tin” và sau đó thành “bằng chứng” để hỗ trợ các bước tiếp theo. Hãy học cách dự đoán thông tin nào sẽ làm thay đổi quyết định cuối cùng để tập trung thu thập thông tin đó.
(3) Xây dựng các phương án thay thế (Construct the Alternatives)
Liệt kê mọi phương án có thể can thiệp để giải quyết vấn đề. Trong đó luôn phải bao gồm một phương án đặc biệt: “Không làm gì cả” để dùng làm hệ quy chiếu so sánh với các phương án can thiệp. Ngoài phương án “Không làm gì cả” (Let present trends continue), nhà phân tích chính sách phải tìm kiếm những ý tưởng đột phá từ việc tham khảo các mô hình thành công ở nơi khác (Smart practices).
(4) Lựa chọn tiêu chí đánh giá (Select the Criteria)
Để lựa chọn được phương án tối ưu cần có thước đo. Các tiêu chí đánh giá thường bao gồm:
– Hiệu quả (Efficiency);
– Công bằng (Equity);
– Tính khả thi chính trị/hành chính (Political/Administrative Feasibility).
(5) Dự báo kết quả (Project the Outcomes)
Dự đoán tương lai, tính toán cả “hậu quả không mong muốn” (unintended consequences). Bardach cảnh báo về sự “lạc quan tếu”, con người thường có xu hướng thổi phồng lợi ích và đánh giá thấp rủi ro của các chính sách mà họ ủng hộ.
(6) Đối mặt với sự đánh đổi (Confront the Trade-Offs)
Không có giải pháp nào hoàn hảo. Phương án rẻ nhất có thể lại ít công bằng nhất; phương án hiệu quả nhất có thể lại vấp phải sự phản đối chính trị lớn nhất. Nhà phân tích chính sách giỏi là người chỉ ra rõ ràng: Để đạt được X, chúng ta phải hy sinh Y. Nếu có một phương án ưu việt hơn tất cả ở mọi tiêu chí, thì vấn đề đã được giải quyết từ lâu rồi.
(7) Ra quyết định (Decide)
Hãy tự đặt mình vào vị trí của người ra quyết định cuối cùng. Nếu bản thân bạn không thể chọn được, phân tích của bạn vẫn chưa đủ tốt.
(8) Kể câu chuyện của bạn (Tell Your Story)
Phân tích xuất sắc đến đâu cũng sẽ bị gạt bỏ nếu bạn không thể truyền đạt nó một cách thuyết phục. Bardach đưa ra bài kiểm tra nổi tiếng: “Bài kiểm tra tài xế taxi New York” (The New York taxi driver test). Nếu bạn không thể giải thích tóm tắt vấn đề và giải pháp của bạn cho một người lái taxi ở New York hiểu được trong vài phút, thì câu chuyện của bạn quá phức tạp, rườm rà và cần được viết lại.
Như vậy, “tinh thần” của con đường 8 bước dạy bạn cách tư duy như một nhà giải quyết vấn đề chuyên nghiệp, đưa ra những quyết định sắc sảo, thực tế và hiệu quả hơn.
3. Những đánh giá của giới chuyên môn
– “Đây là một tài liệu nhập môn xuất sắc. Cuốn sách đủ dễ hiểu để sử dụng cho sinh viên bậc cử nhân, nhưng cũng đủ chặt chẽ, khắt khe cho các học viên cao học. Nó thực hiện rất xuất sắc việc dẫn dắt sinh viên đi qua những chi tiết phức tạp của phân tích chính sách…” (Peter Johannessen).
– “Cho đến nay, đây là cuốn sách hay nhất trong thể loại này. Cuốn sách mang đến một sự kết hợp tuyệt vời giữa những lời khuyên thực tế trên một nền tảng học thuật vững chắc, đồng thời giải thích cho sinh viên cách thực hiện một bài phân tích chính sách chuyên nghiệp theo từng bước” (Michael Mumper).
– ““Con đường 8 bước” của hai Giáo sư Bardach và Patashnik mang đến một tài liệu hướng dẫn thông tuệ và lôi cuốn, giải quyết được thách thức trọng tâm của phân tích chính sách: kết hợp bằng chứng khoa học và các mục tiêu xã hội để thiết kế ra những giải pháp thực tiễn, có tính ứng dụng trong thế giới thực” (Thomas S. Dee).
– “Cuốn Hướng dẫn Thực hành Phân tích chính sách của Bardach và Patashnik đã trở thành một tác phẩm kinh điển của lĩnh vực phân tích chính sách vì nó cung cấp một khuôn khổ linh hoạt để đối mặt với mọi loại vấn đề chính sách – từ những vấn đề tồn đọng dai dẳng cho đến những thách thức mới nổi. Giống như mọi tác phẩm kinh điển khác, cuốn sách chứa đựng nhiều tầng lớp kiến thức sâu sắc dành cho các đối tượng độc giả khác nhau. Những nhà phân tích mới vào nghề có thể sử dụng tám yếu tố cơ bản như một cuốn sách vỡ lòng. Những nhà phân tích bậc trung có thể bổ sung thêm các nguyên tắc thiết kế. Các nhà phân tích giàu kinh nghiệm có thể đào sâu thêm thực hành chuyên môn bằng cách áp dụng “con đường 8 bước” này vào những vấn đề ngày càng phức tạp. Tôi không thể nghĩ đến việc giảng dạy phân tích chính sách ở bất kỳ cấp độ nào mà lại thiếu đi cuốn sách hướng dẫn tinh tế về kỹ năng nghề nghiệp này” (Karen Baehler).
– “Cuốn sách này vẫn là tiêu chuẩn vàng để giới thiệu cho sinh viên về những vấn đề cốt lõi trong phân tích chính sách. Tôi đã sử dụng nó rất nhiều lần khi giảng dạy các khóa Phân tích chính sách cho cả sinh viên lẫn các chuyên gia phân tích chính sách đang hành nghề. Ấn bản mới bổ sung thêm rất nhiều tài liệu mới hữu ích (ví dụ: thảo luận về dữ liệu lớn) sẽ giúp ích cho những sinh viên đang chật vật trong việc tư duy hệ thống về cách đánh giá các phương án chính sách. Các cuốn sách khác bao quát các kỹ năng phân tích kỹ thuật và kinh tế cần thiết cho phân tích chính sách, nhưng không có một nguồn tài liệu nào bao quát quy trình phân tích chính sách với độ sâu sắc, thấu cảm và trí tuệ như của Bardach và Patashnik” (R. Kent Weaver, Giáo sư Ưu tú ngành Chính sách công).
– “Eugene Bardach là một trong những nhà phân tích chính sách mang tính thực tiễn nhất hiện nay… Tôi sử dụng sách của ông không chỉ trong nghiên cứu mà còn trong giảng dạy, để sinh viên thực sự hiểu phân tích chính sách trong đời thực được tiến hành như thế nào” (Giáo sư Khoa học Chính trị Raul Pacheco -Vega).
– Cuốn sách “cung cấp một kế hoạch hành động cụ thể cho bất kỳ ai cần thực hiện phân tích chính sách” (Đánh giá từ LSE – London School of Economics).
Leave a Reply