Hiệu quả chính sách là gì?
Policy Effectiveness
1. Định nghĩa khái niệm hiệu quả chính sách
Hiệu quả (Effectiveness) của chính sách công, hay hiệu quả chính sách (Policy effictiveness) là khả năng, mức độ một chính sách, hoặc một đề xuất chính sách đang được xem xét, có thể tạo ra kết quả hay đạt được các mục tiêu đã đề ra.
Tiêu chí hiệu quả đo lường mức độ thành công của một chính sách công khi giải quyết một vấn đề xã hội. Một cách tương đối, có thể hiểu kết quả đạt được ở mức độ càng cao thì chính sách càng hiệu quả hơn.
Nói cách khác, khi một chính sách công được đánh giá là đạt được mục tiêu, kết quả mong muốn thì chính sách công đó bảo đảm tính hiệu quả. Tuy nhiên, trên thực tế thì hiệu quả, dù quan trọng, cũng chỉ là một trong số nhiều tiêu chí khác nhau mà một chính sách cần đạt được.
2. Phân biệt hiệu quả với hiệu suất và hiệu lực
Khái niệm hiệu suất chính sách công có thể xem trên chinhsach.vn tại đây.
Liên quan đến nội dung này, cần nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân biệt rõ giữa các khái niệm/tiêu chí dễ gây nhầm lẫn đối với nhiều người mới tiếp cận với chuyên ngành chính sách công, đó là: Hiệu quả; Hiệu suất; và Hiệu lực của chính sách, pháp luật.
Thực tiễn ở Việt Nam, vẫn có những “nhầm lẫn” khi nói về hiệu quả, hiệu suất và hiệu lực. Nguyên nhân là nhiều khi “Effectiveness” thì được dịch là là hiệu lực, còn “Efficiency” thì dịch là hiệu quả; hoặc “Efficiency” lại dịch là hiệu lực.
Hiệu lực phản ánh/đo lường mức độ tác động của chính sách vào thực tế, và thường nghiêng về cách hiểu tính chất (công cụ) pháp lý của chính sách. Hiệu quả, như đã nói trên, phản ánh mức độ đạt được các mục tiêu của chính sách. Trong khi đó, hiệu suất phản ánh mức độ sử dụng nguồn lực/chi phí bỏ ra để đạt được các mục tiêu đó.
Như vậy, khi xem xét tính hiệu quả, chúng ta quan tâm tới kết quả đạt được, còn hiệu suất (Efficiency) lại tập trung vào mối quan hệ giữa kết quả đạt được với nguồn lực/chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó.
Điều này có ý nghĩa trong thực tiễn là, một chính sách có thể đạt hiệu quả (cao), nhưng lại đạt hiệu suất thấp nếu chi phí quá lớn; hoặc ngược lại, một chính sách có thể tiết kiệm chi phí, đạt hiệu suất cao, nhưng lại không hiệu quả vì không đạt được mục tiêu.
Thực tế, quá trình hoạch định chính sách có thể nhận thấy những mâu thuẫn phát sinh khi lựa chọn mục tiêu và biện pháp giải quyết vấn đề. Muốn tối đa hoá hiệu quả trong xã hội ngày nay thì có xu hướng phải cá thể hoá/cá nhân hoá sự hỗ trợ. Nhưng điều này lại dẫn đến tổng chi phí tăng thêm. Như vậy là hiệu quả tăng nhưng hiệu suất giảm. Sự đánh đổi giữa hiệu suất và hiệu quả thường xảy ra trong quyết định lựa chọn phương án chính sách công.
Như vậy, có thể rút gọn lại là:
– Hiệu lực: Chính sách có tạo ra tác động thực tế như mong muốn không?
– Hiệu quả: Chính sách có đạt được mục tiêu đề ra không?
– Hiệu suất: Chính sách có sử dụng tốt nguồn lực không?
3. Hiệu quả trong lý thuyết và thực tiễn
Có một lưu ý, nhất là với các chuyên viên, chuyên gia và các nhà hoạch định chính sách… tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng chính sách, đó là cần phân biệt “hiệu quả” theo nghĩa “Efficacy” và “Effictiveness”.
– “Policy efficacy” là hiệu quả chính sách trong điều kiện lý tưởng (expected result under ideal circumstances). Phương án chính sách được lựa chọn nhằm giải quyết được vấn đề trong điều kiện lý tưởng về mặt lý thuyết;
– Policy effictiveness: Hiệu quả chính sách trong điều kiện thực tế (real world). Chính sách tạo ra kết quả mục tiêu trong thực tiễn thi hành.
Quan trọng hơn, muốn có quyết sách đúng đắn, giải quyết được các vấn đề sinh động của cuộc sống, cần phải sử dụng các phương pháp, công cụ phân tích để đánh giá, xác định được đúng các giải pháp chính sách có thực sự tác động và đạt được mục tiêu trong thực tiễn hay không. Nói cách khác, các giải pháp chính sách đúng phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến kết quả đạt được.
Nhưng nhiều khi, việc đánh giá hiệu quả chính sách phải có thời gian, vì có thể trong ngắn hạn chưa đạt được mục tiêu, nhưng trong dài hạn lại đáp ứng tốt.
Thêm vào đó, khi đánh giá hiệu quả chính sách, cần phải chỉ rõ là hiệu quả đối với ai? Nghĩa là cần xác định rõ các đối tượng nào bị tác động bởi chính sách và hiệu quả đến đâu. Bởi vì, các đối tượng khác nhau có thể có góc nhìn khác nhau do bị tác động với mức độ khác nhau bởi cùng một chính sách.
4. Hiệu quả chính sách là gì?
Trong khoa học chính sách, tính hiệu quả của chính sách công:
– Là khái niệm thường xuyên được đề cập và xem xét, sử dụng, đặc biệt là trong phân tích chính sách và đánh giá chính sách công.
– Là một trong những tiêu chí phổ biến nhất trong phân tích chính sách, đánh giá chính sách, cùng với tính hiệu suất (Efficiency) của chính sách, tính công bằng (Equity) và tính khả thi chính trị (Political feasibility) của chính sách được đề xuất, lựa chọn, thông qua và đưa vào thực thi.
– Là tiêu chí đánh giá sự thành công của quá trình thực thi chính sách nói riêng, và của một chính sách nói chung.
Hơn nữa, hiệu quả không chỉ được xem như là một tiêu chí phân tích, đánh giá chính sách công, mà còn được xem như chính là mục đích của việc hoạch định và thực thi chính sách công.
Nguyễn Anh Phương
Xem: Khái niệm chính sách công
Xem: Thực thi chính sách
Xem: Đánh giá chính sách
Xem: Khả thi chính trị
Quay lại: Thuật ngữ chính sách
Tài liệu tham khảo
Mayntz, R. (1983). The conditions of effective public policy: a new challenge for policy analysis. Policy and Politics, 11(2), 123–43.
Kraft, M & Furlong, S (2015), Public policy: politics, analysis, and alternatives, 5th ed, CQ Press.
Peters, B.G., Capano, G., Howlett, M., Mukherjee, I., Chou, M.-H., and Ravinet, P., 2018. Designing for Policy Effectiveness: Defining and Understanding a Concept. Elements in Public Policy. Cambridge: Cambridge University Press.
